Frans

*

17 Februari 1953

†

10 April 2001, Amsterdam

Drugspastoraat Nieuwsblad 150 (2001) p. 14-19

In Memoriam

Afscheid van Frans Erkamp. Een grote bekende uit de scene. Vanaf de jaren zeventig al. Frans was een van de hippies van het Vondelpark. En van slapen op de Dam. Prachtige tijden noemde Frans deze periode uit zijn leven. Frans ervaart het als tijden van warmte, acceptatie en genegenheid. Het is ook in deze fase in zijn leven dat hij gaat experimenteren met drugs. En verslaafd raakt. En een van de eerste klanten van de Regenboog wordt. Met de drugs-scene die ontstaat en verhard, verhardt Frans ook. Noodzakelijkerwijs om zich staande te houden en om zijn dope te bemachtigen. Frans wordt een hele stevige gebruiker. Zeker in de jaren dat Frans nog zijn huis had. Menigeen heeft er een nacht op een van de vele matrassen doorgebracht of Frans laten delen in de meegebrachte drugs door bij hem thuis te mogen gebruiken. Frans is geen gemakkelijk persoon. Niet voor andere gebruikers, Frans staat enorm op zijn strepen: de gemaakte afspraken over bolletjes drugs. Frans zijn geduld is snel op. Hij is daarom ook geen gemakkelijke voor de hulpverlening. Het heeft laten zien hoe sterk Frans in de greep van drugs is geweest. Er totaal door beheerst werd.

Door de ervaring van dag en nacht in de scene te zijn en op te trekken met andere gebruikers, menig keer proberen af te kicken tot en met een boerderij in Flevoland en vele contacten met verschillende hulpverleners wist Frans precies wat er speelde in de scene en onder de gebruikers. En op gezette tijden gaf Frans hier ook blijk van. Douwe Wouters, oprichter van de Regenboog noemt Frans daarom ook zeer terecht een gids. Frans was een gids van druggebruikers voor druggebruikers die de hulpverlening de weg wees.

Frans heeft ook het drugspastoraat de weg gewezen en heeft zo in feite aan het begin ervan gestaan. In het boek 'De crypte is onze kerk' vertelt Gerrit Goedhart over 1986, het jaar waarin hij zenmeditatiebijeenkomsten met drugsgebruikers organiseerde en ze voor geen meter liepen. Frans geeft hem de gouden tip om op zondagmiddag iets te gaan doen in het Tabe Rienkshuis. Zo gezegd zo gedaan. En hier is het drugspastoraat uit voortgekomen!

Frans wordt door velen Fransje en ook wel Muis genoemd. Met beide namen was Frans niet blij. Dit bleek tijdens de bedevaart naar Lourdes in 1995. En we hem met zijn allen weer Frans zijn gaan noemen. Het verkleinwoord achter zijn naam had Frans gekregen vanaf het moment dat hij ziek was, seropositief, en nog magerder werd dan hij al was als gevolg van het druggebruik. Dus ook zijn gezicht en men hem naast Fransje ook Muis ging noemen. In gesprek met zus Monica en mij vertelde Frans een paar weken voor zijn sterven nog hoe hij vernederd is door zowel mensen uit de scene als er buiten. Hoe hij met minachting is bejegend. En voortdurend, bij elke stap door omstanders met de nek werd aangekeken zoals hij het zelf omschreef. Wat een lijdensweg.

Temeer daar Frans een enorme hekel had aan bijvoorbeeld ziekenhuizen. Op bezoek in het ziekenhuis kondigde Frans zijn vertrek aan zodra hij behoorlijk stevig op zijn benen kon staan. Toen een maat van hem, Ton in het ziekenhuis lag, overwon Frans zijn afkeer en kwam ik hem in de gang tegen. Samen gingen we toen naar Ton terwijl Frans hardop in gesprek met zichzelf was en zich voortdurend oppepte om te blijven en niet weg te lopen uit het ziekenhuis. Wetende dat Ton van dammen hield en dat nu niet kon. Frans kreeg het helemaal benauwd toen bleek dat we een mondkapje opmoesten om Ton te bezoeken. Toch bleef hij. En hebben we met elkaar een aantal spelletjes gedamd.

Menig keer zag Frans het leven helemaal niet meer zitten. En zag de zin om te eten ook niet meer daar niets hem meer smaakte en niets hem plezier of vreugde leek te brengen. Totdat hij de kans kreeg om in een heftruck over de Dam te rijden. En zo een dag lang heerlijke positieve aandacht kreeg, gerespecteerd en geprezen werd. Deze aandacht heeft Frans ook beide keren dat hij op bedevaart was in Lourdes ervaren. En genoot zichtbaar. Liep vol trots met ons vaandel. Tijdens een midweek in Lochem werd het team van Frans, Willem, Fred en mij tweede met het klootschieten en werd Frans bovendien eerste met bowlen. Momenten van zelfrespect voor Frans waren dit. De leuke dingen zijn echter van korte duur. In tegenstelling tot de nare dingen: het ziekzijn met alle verbonden klachten. En daarmee nam ook de frustratie van Frans, zijn gevoelens van uitzichtloosheid toe.

En bij vlagen was zijn wil om te sterven bijzonder groot. Tijdens het sterfbed van Patrick, nog niet zo lang geleden, zei hij tegen de moeder van Patrick: "Ik zou moeten gaan en niet Patrick." Echter toen Frans zieker en zieker werd en hij bezoek kreeg van zus Monica, de broers Kees en Peter en zijn moeder leefde Frans weer op. Frans trok zich enorm op aan de verschillende bezoeken zoals Monica met het hondje. Niets was Frans te dol, het hondje moest op bed bij hem. Frans vond het prachtig. Menigeen is bij de Chinees voor bami of nasi met extra ei geweest, alsof Frans door veel te eten zo een ommekeer in zijn ziekbed wilde forceren.

Toen Frans zieker werd gaf hij aan het sacrament der zieken te wensen. In bijzijn van de kleine zusters, broer Peter en zus Monica en mij heeft Ernst dat toegediend. Een aangrijpende gebeurtenis waarin Frans menig keer Maria aanriep om kracht en verlichting van pijn. Vandaar ook de keuze voor het Ave Maria tijdens de dienst. Die middag kwam ook Patricia met twee hele mooie rozen wat Frans zichtbaar ontroerde.

Ult de Crypte ontving Frans een kaart met daarop de tekst en afbeelding van de Emmausgangers en vele groeten van bezoekers. En tijdens bijna elk bezoek haalde hij deze kaart aan en wilde dat ik het voorlas. Het verhaal van de Emmausgangers speelt zich af ruim een dag na de kruisiging van Jezus. De Emmausgangers hadden al hun hoop en verwachting gericht op Jezus. Hun hoop op bevrijding stortte daarom tijdens de kruisiging finaal in. Ze keren Jeruzalem de rug en gaan op weg naar Emmaus.

Frans bleek een soort van haat-liefde verhouding te hebben met de Emmausgangers. Frans hield er niet van om al zijn hoop en verwachting op iets of iemand in te zetten. Frans moest eerst resultaat zien, een pil die hiv zou genezen, eer hij hoop en verwachting richting de huidige hiv-medicatie zou hebben zo zei hij tijdens de bedevaart vorig jaar. Frans wilde niet bedrogen uitkomen zoals de Emmausgangers zich wellicht hebben gevoeld.

Frans is namelijk al zo vaak teleurgesteld en bedrogen uitgekomen. Al zo lang ziek. Frans kon daarom wel begrijpen dat de Emmausgangers de ervaring van de vrouwen bij het graf niet tot hun hart konden toelaten. Niet konden geloven dat Jezus weg was uit het graf zonder hem ook eerst levend te zien. Daarom keerden ze Jeruzalem de rug toe. Uit teleurstelling en verdriet.

Vanaf eind jaren zestig, begin jaren zeventig heeft Frans ook de samenleving de rug toegekeerd. Op zoek naar een samenleving die hem wel zou accepteren, hem met respect zou bejegenen. Deze vond hij bij de hippies in het Vondelpark en later op de Dam. Zo moest Frans zijn eigen weg gaan.

Jezus loopt met de Emmausgangers mee, ook de rug naar Jeruzalem gekeerd. Jezus vertelt hen niet wat hem is overkomen, de kruisiging. De pijn en verdriet daarbij. Ze weten daarom ook niet dat het Jezus is die met hen meeloopt. Jezus luistert naar de Emmausgangers. Luistert om hun pijn en verdriet te begrijpen. Zonder te oordelen. Het gesprek dat de Emmausgangers met de vreemdeling hebben, is zeer prettig. Het geeft hen een warm gevoel. Ze worden zeer geraakt door het gesprek.

Waarom koos Jezus ervoor om met de Emmausgangers op weg te gaan? Had hij niets beters te doen? Jezus wil juist bij hen zijn daar ze diep teleurgesteld zijn, tot in hun bot zou je kunnen zeggen. Om aan hen nadat hij geluisterd heeft te laten zien dat Jeruzalem wel degelijk bestaat. En Jeruzalem oftewel opstanding vindt plaats op het moment dat ze met elkaar het brood breken en delen. De opstanding van Jezus is geen solo-gebeuren van Jezus. Als dat het geval zou zijn, zouden we het allang vergeten zijn. Opstanding is samen het brood delen, samen gemeenschap proberen te zijn waarin je lief en leed met elkaar deelt. Proberen voor jezelf op te komen en er voor je naaste te zijn.

De afgelopen weken van aftakeling waren zeer zwaar en pijnlijk voor Frans. Tegelijkertijd waren ze vol van opstanding voor Frans. Het contact met Frans zijn moeder, de broers en zussen. Het samenzijn. Het draaien van shagjes en het samen roken. Samen luisteren naar de radio. Het overbrengen van familiegroeten en het spreken over de familie. Medebewoner Philip die regelmatig kwam om shagjes te draaien, gezellig samen met Frans shagjes roken. En zich ontpopte als een boodschapper voor Frans richting de verpleegkundigen die Frans op hun beurt met veel zorg en warmte probeerden bij te staan. Het onverwachte bezoek van Douwe, de vele bezoeken van Andree-Julienne, de bloemen van Patricia en uit de Crypte. Geen wonder dat Frans niet meer dood wilde. Dat wil je niet als je heerlijke momenten met elkaar beleefd.

Ik denk dat het juist deze momenten waren van warmte en genegenheid waar Frans altijd zo’n behoefte aan had, die hebben gemaakt dat hij zijn weg verder kon gaan. Helder, wijs, steun zoekend bij Maria, samen biddend en met veel, heel veel shagjes. En maakte dat Frans een aantal dagen later zei: "God beslist en God neemt." En bij mij de rillingen over mijn rug liepen toen Frans dat zei.

Frans wist dat hij zich moest omkeren. Omkeren om naar Jeruzalem te gaan. Richting de opstanding in zijn volste glorie, de opstanding na de dood, die jammer genoeg af en toe en in kleine segmenten op aarde kan worden ervaren maar niet in de volste glorie ervan. Sterven om zo te kunnen opstaan. Sterven om zo geen pijn maar rust te ervaren. Sterven om nooit meer met de nek aangekeken te worden maar volledige acceptatie te krijgen. Sterven om geen verdriet meer te hebben maar vreugde en vriendschap. Misschien Iijkt de hemel wel een beetje op de beginjaren van de flower power. Misschien ook wel helemaal niet. Frans weet het. Frans is in het huis van God.

Lieve Frans, rust zacht.
Alle familieleden, medebewoners van de Gastenburgh, vrienden en kennissen van Frans wens ik heel veel sterkte.

pastor Greta Huis