vriend

Jaap de Harder

*

16 Maart 1949

†

26 Januari 1994, Velp (GE)

galerist

mede-oprichter en bestuurslid afd. Gelderland van de Hiv Vereniging Nederland

PINK x/1994 p. 25

Twee jaar geleden werkte ik aan mijn eerste toneelstuk. Het heette D'r moet iets met apen in en het ging over aids, en over seksualiteit, en over vriendschap. Toen het in oktober 1992 in première ging, wist ik niet dat anderhalf jaar later al vier van de premièregangers dood zouden zijn; althans, ik wist niet dat het die vier zouden zijn. Drie stierven er aan aids en éen aan ouderdom... En van de vele duizenden die het stuk gezien hebben, zijn er al veel meer gestorven. We speelden nogal eens voor COC-afdelingen, voor HIV-verenigingen of voor buddy's en hun cliënten...

Jaap de Harder leerde ik kennen toen ik met een vriend meeging naar het HIV-Café in Arnhem. Het was een gedenkwaardige avond. Niet alleen ontmoette ik er Jaap, maar ook maakte ik er kennis met Ria Brants, mijn latere collega en de regisseuse van 'de Apen'. Het was daar, in het HIV-café, dat de eerste afspraak voor die produktie gemaakt werd en het was daar dat ik iemand leerde kennen die tot ver na zijn dood van invloed op me zal zijn.

Jaap de Harder was van de oprichting af betrokken bij het HIV-Café en bij de afdeling Gelderland van de HIV-vereniging. Een strenge maar opgeruimde man, die wist wat hij wilde. Hij hield niet van gezeur of gerommel; er moest kwaliteit geleverd worden, wat je ook deed.
Onder zijn leiding floreerde de HIV-vereniging en kreeg zij zelfs een eigen kantoor in Nijmegen. Jaap inspireerde de mensen. Hij kon van alles van ze gedaan krijgen, hij gaf moed en hij was een voorbeeld. Mij verleidde hij moeiteloos tot een tweetal gratis optredens voor zijn club, en zijn aanwezigheid erbij was als beloning ruimschoots voldoende. Er zijn maar weinig anderen die dat voor elkaar zullen krijgen.

Nu ik dit alles schrijf, besef ik dat het me niet zal lukken Jaap de Harder levend te maken voor de lezers van PINK. Ik kan wel zeggen dat hij een groot voorbeeld was in de manier waarop hij stierf, waarop hij zijn sterven voorbereidde en waarop hij leefde, maar het blijven machtelooze worden.
Ik kan wel beweren dat hij voor mij van blijvende invloed geweest is, maar ik ben niet bij machte zo'n heel persoonlijke aangelegenheid op papier te zetten. En van zijn stimulierende aanwezigheid kunnen de mensen die er nog steeds op teren beter getuigen dan ik; zolang ze er nog zijn, dragen ze in hun handelen die aanwezigheid uit.

Wel kan ik zijn naam noemen, vertellen over zijn uitvaart die indrukwekkend was, over de vele anderen die ik daar zag van wie ik wist dat ze zijn weg zouden volgen, en over de honderden witte ballonnen die van Jaaps graf, op een heuvel bij Rheden, de lucht in zweefden, als een ultieme ejaculatie, als honderden spermatozoïden die nutteloos tegen de grauwe hemel afstaken, als een laatste saluut aan de liefde.

En wat er blijft, is de weemoed. Van weer éen..., en straks die weer, en die... En we brachten er al zoveel weg. Wat is dit leven soms een rotleven. En wat zijn er veel rotzakken die maar doorgaan met ademhalen.

Als u Jaap de Harder niet gekend heeft, is het te laat. Eigen schuld zal ik niet zeggen, want voor mij was het ook maar toeval. Maar wat een gelukkig en intens droevig stemmend toeval. Jaap heeft 'de Apen' wel vier keer gezien. De voorstelling is nu uitgespeeld.

Cees van der Pluijm