Aids op het podium - van hilarische act tot adembenemend drama

Het lijkt zo lang geleden. De muziektheatergroep De Softies verzorgde een kerstshow in het COC-theater te Amsterdam. Naar aanleiding van summiere berichten in de Amerikaanse pers over een mysterieuze ‘homoziekte’ speelden wij een cabaretact. Daarin raakte een onschuldige jongen op slag verliefd op zijn dokter, genaamd ‘dokter Kaposi’. Die had veel weg van het monster van Frankenstein. In de hilarische act weerklonk het ongeloof dat ons beving, toen we voor het eerst hoorden over de onbekende ziekte. Het was lachen, gieren, brullen. Wisten we veel, het was 1981.

Onze vrienden stierven nog niet bij bosjes, zoals in andere landen wel gebeurde. Het leek een ver-van-mijn-bedshow. Maar in Amerika was de hysterie over aids al rond 1985 op zijn toppunt. Rock Hudson ging dood. Brad Davis schitterde op Broadway in het polemische toneelstuk, ‘The Normal Heart’, over de gevolgen van aids. Jos Brink probeerde het grote publiek in Nederland wakker te schudden met zijn toneelstuk ‘Een Nieuwe Dood’, al in 1986, en dat is behoorlijk vroeg voor Nederlandse begrippen.

Het gezicht van aids
Maar pas rond 1990 raakten we echt gealarmeerd. Toen ging het snel. Aids eiste veel aandacht, energie en doden op. Hellun Zelluf (Geert Vissers) was erg succesvol met haar Gay Dating Show en Club Chique, tot de ziekte haar in 1992 fataal werd. Rond die tijd was het Love Ball in Amsterdamse discotheek De Roxy legendarisch. Feesten als een soort tegengif voor de oprukkende dood om ons heen. Vele vrienden, acteurs, dansers en musici werden slachtoffer van de niemand ontziende epidemie. Zoals pianist Youry Egorov, zanger Freddy Mercury, danser Rudolf Nurejev en de Nederlandse zanger René Klijn. Die laatste zorgde er met zijn fragiele tv-optreden bij Paul de Leeuw voor, dat heel Nederland doordrongen raakte van het drama aids. Aids had een gezicht gekregen. Het was 1993.

Veel podiumartiesten toonden zich solidair en traden gratis op om geld in te zamelen om de ziekte te bestrijden en mensen met aids beter te verzorgen. In 1995 was er de dansvoorstelling van Bill T. Jones, ‘Still/Here’, en de theaterperformances van Michael Matthews. Die laatste toonde zijn door aids aangetaste huid op indringende foto’s van Koos Breukel. Er brak in intellectuele kringen een polemiek uit over het begrip ‘slachtofferkunst’. Kunstenaars met aids hadden geen boodschap aan de ouderwetse scheiding van kunst en leven. Zij wilden hun urgente problemen zonder schaamte aan het publiek tonen. Zo ook Ron Athey, die Nederland schokte met zijn controversiële besmet-bloed-performance.

Het was 1996, het jaar van de komst van de combinatietherapie. Daarna ging alles beter.

Toch heeft aids nog steeds dramatische zeggingskracht. De voorstelling ‘Angels in Amerika’ door Toneelgroep Amsterdam in 2008 was een goed voorbeeld van adembenemend drama. En de onverwachte dood van Vera Springveer (Charles Lücker) bewijst maar weer eens, dat aids zijn verwoestende kracht nog lang niet heeft verloren.

Michiel Bollinger
theatermaker en tekstschrijver

	'Jacco' anoniem		travestieartiest
	Adje Erkelens Adje		theatermaker administrator voor Homologie
	Bart Scheepens Bart		acteur en regisseur
	Coby Genezijde Marinus Petrus Cornelis (Marco)		performer voorzitter stichting Hellun Zelluf
	Cor Corny
	Dierbaren tijdens Love Ball 1995 in de Roxy Loved ones during Love Ball 1995 in the Roxy
	Dolly Dolfijn Dolf		podiumartist
	Garry O'Neill Garry		filmacteur
	Gerard Thoolen Gerard		acteur
	Hans Faasse Hans Ferdinand		acteur, schrijver en vertaler redacteur BSP Nieuwsbrief, voorloper van de HIV Nieuwsbrief
	Hein van Royen Hein J.		artistiek directeur van het Koninklijk Concertgebouworkest
	Hellun Zelluf Geert		performer aidsactivist
	Jac Heijer Jac		theatercriticus
	Jaime O'Neill Jaime		kapper, verpleegkundige, opleider VU Ziekenhuis koorzanger 'Evangelische Charismatische Vieringen', glas in lood
	Jan Smit Jan		tennisser, amateurtoneel
	Jan Mesdag Jan Henry		acteur, zanger
	Jan Arntz Jan		danser, zanger, fotograaf en tv-producent
	Jan Schouten Jan Emanuel		operazanger
	Joeri Egorov Youri		klassiek pianist
	Johan Westenberg Johan W.		Rietveld Academie toneel, wetenschappelijk medew. juridische fac. UvA voorzitter Hiv Vereniging Nederland
	Keith Robinson Keith		musicus (fagot) in de Sydney Symphony Orchestra
	Kyle Boynton Kyle		zanger en danser
	Leo van Rooijen Leo		acteur
	Maarten Flipse Maarten Rudolf		operazanger
	Marc Camboulas Marc		danser
	Marcelo Genis Marcelo		anglist, danser zakelijk leider Penta Theater Rotterdam
	Mario Rivas Mario		componist en sanger homostrijder
	Martien Krouwel Martien		verpleegkundige, toneelschrijver en regisseur columnist ('Koita') in het Hivnieuws
	Martin Scheepers Martin		danser en regisseur, binnenhuis-architekt
	Michael Matthews Michael		acteur, performer, regisseur
	Ofra Haza Ofra		zangeres
	Pieter van Overbeek Pieter		scheepsbouwer, Scheepvaartmuseum Amsterdam theatermens
	Raphael Brandow Raphael		eigenaar de Spijker oprichter American Repertory Theatre
	René Klijn René		zanger
	Roel Timmer Roel		operarecensist van De GAY Krant
	Romeo Sylvester Romeo		danser en zanger 2e Mr. De Gay Krant 1984
	Rudolf Noerejev Rudolf Khametovich		danser, choreograph
	Ruud Rudy		gitaarspeler
	Siep Siep		kleermaker van toneelkleeding
	Thomas Mauk Helmut-Thomas		danser, choreograaf, videokunstenaar oprichter Stichting Poison Boys
	Thomas Thomas		accordeonspeler, breakdancer
	Thomas Karasch Thomas		SM pornoacteur, eigenaar Euromen International Mr. Leather 1987
	Vera Springveer Charles		restaurantkok, receptionist podiumkunstenaar, rockzanger
	Wick Ederveen Wick Ederveen		acteur en regisseur
	Willi Ninja William		danser 'vogueing'
	Wim Hoogendam Wim		acteur en regisseur